Archivo: Berria

Hil honetan, bat egiten dute lehen emakume kosmonauta eta astronauta lehen aldiz espaziora joan zireneko urteurrenak. Hain zuzen, ekainak 18 zituela eman zuen pauso hori Valentina Tereshkovak, eta 16an, berriz, Sally Ridek. Bi eguneko tartea dago, beraz, bi efemerideen artean. Urteak aintzat hartuta, baina, tartea dezente handiagoa da: estatubatuarrek lehen emakumezko astronauta, Ride, espaziora bidali zutenerako, baziren 20 urte errusiarrek lorpen hori eskuratu zutela, Tereshkovari esker.

Leku batean baino gehiagotan aipatu dute gure espeziea izurri bat dela: planetaren txoko guztiak kolonizatu ditugu, eta populazioaren hazkundea etenik gabekoa da. Hala ere, bizidun guztietatik % 0,01 baino ez gara. Hori bai, beste espezieak suntsitzeko ahalmenari begiratzen badiogu, orduan bai, orduan izurri garela onartu beste aukerarik ez dugu: ugaztun basatien % 83 eta landareen % 50 desagerrarazi ditugu.

Sste honetan jaurti du NASAk TESS satelitea. NASAren azkenaldiko misio handiena da; haren zeregina, 20.000 exoplaneta inguru aztertzea. Exoplanetak eguzki-sistemaren kanpoko planetak dira, eta, halakoak aurkitzeko, zeruaren % 85 arakatuko du. Hori gutxi ez, eta hordagoa ere jo du NASAk: bizi estralurtarra topatzeko balioko du. Edo, txikira jota, exoplaneta bizigarriak, bizia sor edo har dezaketenak, bereizteko.

Adituak ez dira ados jartzen noiz bilakatu zen txakurra gizakiaren lagunik onena. Batzuen esanetan, duela 17.000 urte baino gehiago gertatu zen, Paleolitoan, gizakia ehiztari-biltzaile zenean. Hipotesi horren alde egiten du, adibidez, txakur primitiboen fosilak aurkitu izanak ehizatutako mamuten hezur asko pilatzen diren lekuetan. Beste batzuek, ordea, etxekotzea Neolitoan gertatu zela diote, hau da, duela 17.000-7.000 urte, gizakia nekazari eta abeltzain bilakatzearekin batera.

Emakumeek eta neskek zientzian berdintasunezko parte-hartzea izateko xedearekin, otsailaren 11 Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna izendatzea erabaki zuen Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2016an. Izan ere, aukera-berdintasunak bermatuta egon beharko lukeela iruditzen zaigun arren, datuek garbi erakusten dute zientzia-eremuan genero-bereizketa nabarmena dela, gaur egun ere.

Aurten indarra hartu duten kontzeptuetatik badago bat ikerketa-esparruan apenas entzuten dena: zaintza. Eta, itxura guztien arabera, gehiago entzun, eta, batez ere, gehiago praktikatu beharko litzateke. Izan ere, esanguratsua da doktoregaien buru-osasunari buruzko ikerketa bat izatea aurtengo zientzia-artikulu irakurrienetako bat. Ikerketaren emaitzak kezkagarriak dira, oso: doktoretza egiten ari direnen artean, hirutik batek gaixotasun psikiatriko bat pairatzeko arriskua du.

Kondairen esanean, gazteen odolari esker lortzen dute banpiroek hilezkortasuna. Eta, beste kondaira askok bezala, horrek ere badu benetako oinarri bat. Izan ere, saguekin egindako esperimentuetan ikusi dute gazteen odolak gaztetu egiten dituela zaharrak. Zehazki, frogatu dute gazteen odolaren transfusioak eraginkorrak direla zahartzaroarekin lotutako asaldurak apaltzeko.

Nobel sariak iragartzen diren garai bertsuan, haiekin zerikusia duten beste sari batzuk ere banatzen dira. Ig Nobelak dira, eta saria merezi izateko bi baldintza bete behar dituzte ikerketek nahitaez: batetik, barrea eragiteko gai behar dute, eta, bestetik, pentsarazi egin behar dute. Ikerketa gehienek betetzen dute bigarren baldintza; beraz, lehenengoan dago koska. Edonola ere, aurten ere sorta ederra bildu du sariketaren antolatzaileak, Annals of Improbable Research aldizkariak.

Astronomia behatoki berri bat abian jarri dute Izkiko parke naturalean. Zientzia lana eta dibulgazioa tartekatuko dituzte. Astronomiazaleek asteroideak eta exoplanetak ikertzeko era izango dute han

Duela urtebete eskas, pertsonon bizi-itxaropena gehieneko mugara iritsia zela baieztatu zuten ikertzaile batzuek, Nature zientzia-aldizkarian argitaratutako artikulu baten bidez. Ikertzaile haien esanean, XIX. mendetik aurrera bizi-itxaropenak gorakada ikaragarria izan du. Horrez gain, gogorarazten dute animaliekin egindako esperimentu genetikoen eta farmakologikoen emaitzek bizialdia are gehiago luza daitekeela iradokitzen dutela.