Archives: Elhuyar

Hizkuntzen eta birusen eboluzioan egon litezkeen antzekotasun kontzeptualetatik abiatuta, birusen mutazioak aurreikusteko tresna bat garatu dute MITeko ikertzaileek. Tresna baliagarria izan daiteke birusek immunitate-sistemari edo txertoei ihes egiteko gara ditzaketen mutazioak aurreikusteko. Science aldizkarian argitaratu dute lana.

COVID-19aren hirugarren olatuak eta txertoen eskasiak txertaketa-kanpainak birplanteatzera eraman ditu herrialde asko. Erresuma Batuan, esaterako, txertoaren bigarren dosia atzeratzeko aukera aztertzen ari da, ahalik eta jende gehien txertatzeko helburuz. Baina aurkako ahots asko haizatu ditu erabakiak. Izan ere, birusak erresistentziak garatzeko arriskua dagoela ohartarazi dute birologoek. Hainbat iritzi-artikulu argitaratu ditu British Medical Journal aldizkariak, ahots horiek jasota.

Asko idatzi eta ikertu da obesitatearen inguruan azken hamarkadetan. Garai batean abantaila ebolutibo bat zena (elikagaiak oparo zeudenean energia biltegiratzeko ahalmena), lehen mailako osasun-arazo bihurtu da gaur egungo gizarte sedentario eta gainelikatuan. Izan ere, obesitateak duen arrisku nagusia da berarekin lotzen diren hainbat osasun-arazo eragin ditzakeela, hala nola gibel-esteatosia, diabetesa, zenbait minbizi-mota edo gaixotasun kardiobaskularrak. Komunitate zientifikoak buru-belarri dihardu obesitatearen aurkako behin betiko tratamenduaren bila, baina badira zenbait ikertzaile ondorengo hau proposatu dutenak: “Eta posible balitz obeso eta osasuntsu egotea?”

Parkinsona garuneko neuronak kaltetzearekin erlazionatuta dagoen gaitza da: neurona dopaminergikoetan alfa-sinukleina izeneko proteina metatzen doa, eta, ondorioz, neuronak endekatzen eta hiltzen doaz. Hala, ezin dute dopamina sortu, ezinbesteko funtzioa duena mugimenduan eta funtzio kognitiboan. Baina neuronak ez dira parkinsonean inplikatuta dauden garuneko zelula bakarrak. EHUko neurozientzialariek iradoki dute garuneko glia zelula batzuk ere kritikoak direla. Hain zuzen ere, frogatu dute astrozito disfuntzionalek parkinsonaren ohiko prozesu neurodegeneratiboa areagotzen dutela, eta lagundu egiten dutela Parkinsonen gaixotasuna hedatzen.

Joan den urtarrilean gainditu egin zen, beste behin, atmosferako berotegi-efektuko gasen (BEG) kontzentrazioaren azken neurketa. Kezka sortzen du konposatu horien metaketak, geroz eta handiagoa baita, eta, batez ere, kliman eragin ditzaketen gorabeherak. BEGen iturburuak askotarikoak dira; tartean, abeltzaintza da globalki sortzen diren BEGen % 14,5aren erantzule. Aitzitik, abere orok ez du pisu berbera aipaturiko ehuneko horretan, ez eta ekoizpen-sistema berean bateko edo besteko animalien maneiuak ere.

,

“Ez da berdina emakume eroa edo gizon eroa izatea”. Asaldura psikiatrikoak despatologizatzearen aldeko Madrilgo elkarte baten esaldia da, eta Mari Luz Esteban Galarzak aipatu zuen “Generoa, medikalizazioa eta osasun mentala” jardunaldian. Harena izan zen lehen hitzaldia, eta ondoren etorri ziren beste zenbait. Guztien artean, ezagutza zientifikoaren eta praktika psikiatrikoaren erroak aztertu zituzten, ikuspegi feministatik.

Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko ikertzaileek nanoplastikoek animalietan eragiten dituzten ondorioak aztertu dituzte berrikuspen zabal batean. Hiru bideetatik sartzen dira organismoan: elikaduraren bidez, edaten den uraren bidez eta arnasten den airearen bidez. Zalantzan dago, oraindik, azaletik eragin ote dezaketen. Badirudi organismoan sartzen diren plastikoen % 90 iraitz-aparatuaren bitartez kanporatzen dela, baina nanoplastikoak animalien organismoan geratzen dira, eta hainbat arazo eragiten dutela frogatu dute hainbat ikerketek: esaterako, nanoplastikoek animalien hesteetako mikrobioma eraldatzen dutela.

,

Genomak sekuentziatzeko teknikak asko hobetu dira lehenengo genoma osoak sekuentziatu zirenetik, eta genoma gako batzuk birsekuentziatzeko unea iritsi dela uste dute zientzialariek. Adibidez, rhesus makakoaren genoma osoa birsekuentziatu du AEB, Itaila eta Alemaniako ikerketa-talde handi batek.

,

Euskal Artzain Txakurraren Adiskideak Elkarteak eta EHUko BIOMICs Taldeak lankidetza hitzarmen bat sinatu zuten, euskal artzain txakurraren azterketa genetikoa egiteko. Helburua arrazaren aniztasuna hobetzeko analisi genetikoak eta azterlanak egitea da. Izan ere, euskal artzain txakurra desagertzeko arriskuan dagoen arraza gisa sailkatuta agertzen da, FAOren katalogazio irizpideari jarraituz, ugaltzeko ahalmena zuten 1.000 eme ale baino gutxiago zeudelako 2001an. Gainera, bi barietate daudenez (Iletsua eta Gorbeiakoa), barietate bakoitzean 1.000 eme ale izatera iritsi beharko litzateke.

Klima-larrialdiari aurre egiteko ezinbestekoa da giza jarduera guztien ingurumen-kostuari erreparatzea. Baita nekazaritza eta abeltzaintzaren kostuari ere. Municheko Unibertsitate Teknikoko ikertzaileek egin dute ariketa, eta ondorioa oso argia da: haragiaren prezioak igo egin behar dira, arrakala handia baitago merkatu-prezioen eta kostu errealen artean, kostu klimatikoak ere kontuan hartzen direnean.

, ,