Archives: Elhuyar

Lo gutxiegi egiteak hezurren mineral-dentsitatea txikitzen eta osteoporosia izateko arriskua handitzen duela ondorioztatu dute, menopausia pasa duten emakumeekin egindako ikerketa batean.

Gizaki modernoen eta neandertalen gaitzek elkarri nola eragin zieten eta azkenean zergatik gailendu ziren gizaki modernoak proposatu dute, ereduen bidez, Standford Unibertsitateak gidatutako ikertzaile batzuek. Nature Communications aldizkarian argitaratu dituzte ondorioak, eta, haien arabera, litekeena da gizaki modernoek tropikoetatik ekarritako gaitzak gako izatea bi giza taldeen arteko talkan.

Belaunaldi berriko eguzki-panelei bultzada eman diezaiekeen ikerketa argitaratu du Nature Photonics aldizkariak. Silizioa perovskita materialez ordezkatzeko helburuz, perovskita-geruza homogeneoagoak egiteko moduak bilatzen ari ziren, baina Cambridgeko Unibertsitateko ikertzaileak ustekabean konturatu dira nolabaiteko desordena kimikoak haien eraginkortasuna handitzen duela. Izan ere, desordena horretan, perovskita-xaflan konposizio desberdineko guneak sortzen direla ikusi dute, nolabaiteko haranak eta mendiak, karga-eramaleak hobeto harrapa ditzaketenak. Nahaste-maila egokia identifikatu beharko dute orain.

Klitoriak, plazera emateaz gain, ugalketan laguntzen duela baieztatu du Clinical Anatomy aldizkarian argitaratutako ikerketa batek. Baginaren lubrifikazioak zakila minik gabe sartzeko aukera emateaz gain, klitoria estimulatzeak traktu genitalean aldaketa ugari eragiten dituela dio ikerketak: baginako odol-fluxua hobetzen du, odoleko oxigeno-kantitatea handitzen du, traktuko pH azidoa neutralizatzen du, eta umetokiaren lepoan ere aldaketak eragiten ditu. Azken horiei esker, bide luzeagoa egin behar izaten du semenak, eta hala, espermatozoideei aktibatzeko denbora ematen die, obulua ernaltzeko gai izan daitezen. Ikertzaileen ustez, klitoriaren estimulazioak eragiten dituen aldaketek argi uzten dute maila berekoak direla klitoriak ugaltze- eta plazer-funtzioak.

“Ikerketa-lanetan aritu naiz lau urtez, eta nahiago nuke horretan jarraitu, irakaskuntzan baino, ez balitz diru-kontuengatik. Baina nire baliabideak baino ez ditut bizitzeko, eta dagoeneko ia gastatu dut duela zazpi urte unibertsitate-ikasketak egiten hasi aurretik irakasle gisa lan eginez aurreztu nuen guztia”, idatzi zuen. “Aukera bat nahi nuke nire denbora ikertzen emateko, kontu ekonomikoaren larritasunetik libre”. Carnegie Institutura bidali zuen gutuna, ikertzen jarraitzeko beka bat eskatuz. Ondo kostata iritsi zen horraino, eta ez zuen ametsa hor bukatzerik nahi. 1903ko uztaila zen. Nettie Stevensek doktoretza atera berri zuen, 42 urterekin.

1977an jaurti zutenetik, 18.000 milioi km-ko bidaia egin du jada Voyager 2 espazio-ontziak. Datuek erakutsi dute duela urtebete atera zela heliosferatik, Eguzkiaren eremu magnetikoak eratzen duen babes-burbuila horretatik (eguzki-sistemaren planetak biltzen dituena), eta izarrarteko espazio misteriotsuan barneratu zela. Heliosferaren muga zeharkatu zueneko datuak aztertu dituzte, eta lehenengo emaitzak argitaratu dituzte Nature Astronomy aldizkarian. Hain zuzen, heliopausa, heliosferaren azken mugari buruzko informazioa eman du.

Munduko kostaldea uste zena baino hiru aldiz zaurgarriagoa da, klima-larrialdiaren ondorioz itsas mailak izan dezakeen igoerari eta kostako uholdeei erreparatzen badiegu. Ondorio horiek atera ditu Nature Communications aldizkarian argitaratutako ikerketa batek. Sare neuronaletan oinarritutako eredu bat sortu dute AEBetako Climate Central ikerketa zentroko ikertzaileek, kalkulatzeko munduko populazioaren zenbatekoari eragingo dion zuzenean itsas mailaren igoerak. Erreminta horrek aukera eman du bisualizatzeko luzaroan zientzialariek iragarri duten itsas mailaren igoera hori.

Kumulu globularrak milioika izarretik gora osatuta egoten dira. Aldi berean sortutako izarrak dira denak, gure galaxiaren diametroa baino ehunka aldiz diametro txikiagoko bolumen esferiko dentsoetan biltzen direnak. Galaxien eratze-garaiko erlikia zaharrak direla uste da; hortaz, Unibertsoan ikusgai diren objekturik antzinakoenak izan daitezke. Esne Bidea 150 bat kumulu globularrez inguratuta dago –haietako batzuk begi hutsez ikus daitezke gaueko iluntasunean–, baina galaxia-kumuluen erdigunean kokatzen diren galaxia erraldoien inguruan milaka kumulu globular inguru aurkitu daitezke. Nature Astronomy aldizkariaren arabera, ustekabeko erantzunak aurkitu dituzte halako galaxia-kumuluen erdiguneko galaxia erraldoien inguruan kokatuta dauden kumulu globular batzuen jatorriaz: ikusi dute milaka kumulu globular berri sortuz joan direla azken mila milioi urteetan gas hotz batetik abiatuta, Perseus galaxia-kumuluaren erdigunean dagoen galaxia erraldoian.

Europa osoko hondakin-uretako analisiak agerian utzi du kokainaren kontsumoa nabarmen hazi dela 2011-2017 artean, eta hori bera dela Europako hegoaldeko eta mendebaldeko droga nagusia. Aldiz, ekialdeko herrialdeetan metanfetamina da kontsumituena.

Saturnoko hainbat ekaitz polar aztertu ditu EHUko planetologiako lantaldeak, Agustín Sánchez Lavega irakasleak zuzenduta. 2018an gertatu ziren ekaitz handiak dira, iraupen luzekoak. Haiei egindako jarraipenaren emaitzak argitaratu dituzte Nature Astronomy aldizkarian.