Archives: Elhuyar

Minbizi-zelula batzuek kimioterapiari aurre egiteko inguruko zelulak jaten dituztela aurkitu dute. Ikertzaileek uste dute energia lortzen dutela horrela, bizirik irauteko, eta tratamendua bukatu ondoren tumorea birsortzeko. Journal of Cell Biology aldizkarian argitaratu dute aurkikuntza.

Duela 32 urte sinatu zen Montrealgo Protokoloa. Haren bidez, ozono-geruzari kalte egiten zieten gasak ez isurtzeko konpromisoa hartu zuten 196 herrialdek eta Europako Batasunak. Azken neurketen arabera, neurria eraginkorra izaten ari da; are gehiago, Copernicus atmosfera monitorizatzeko zerbitzuak (CAMS) jakinarazi duenez, aurten espero baino bi aste lehenago hasi da sortzen Antartikako ozono-geruzaren zuloa, eta aurrekoetan baino txikiagoa izango dela eta gutxiago iraungo duela aurreikusi dute.

Chandrayaan 2 misioa ondo atera izan balitz, India Ilargiaren gainean ontzi bat jartzen zuen laugarren herrialdea bihurtuko zen, AEBen, Errusiaren eta Txinaren ondoren. Vikram moduluaren bidez lortu behar zuen hori: Chandrayaan 2 ontzitik askatu, abiadura egokitu, eta Ilargiaren azalean lur hartu behar zuen. Alabaina, Ilargitik 2 km-ra zegoenean, motor nagusiak kale egin zuen, komunikazioa eten zen, eta Ilargiaren aurka jo zuen.

1960an Theodor Maimanek laserra asmatu zuenean, ez zuen ezertarako balio. Orain, edonon daude. Sortu dira laser-mota berriak ere; ulertzeko ere zaila den denbora-tarte labur batean potentzia ikaragarriak hartzeko gai dira, izar baten bihotzean gertatzen denera hurbiltzeraino. Zertarako balioko duten, adituek badute ideiaren bat, baina, neurri bateraino soilik.

Orain arteko aztarnetan oinarrituta, zientzialariek uste zuten mugimendua duten animalia bilateralak Ediacara periodoan eboluzionatu zutela (duela 635-542 milioi urte). Orain, horrelako animalia zaharrenaren fosilak eta hark utzitako arrastoak aurkitu dituzte, Dengyingen, Yangtze ibaiaren arroilen inguruan (txina). Kalkuluen arabera, duela 551-539 milioi urte bizi izan zen animalia hori.

Gure bizitzetan, gero eta txertatuago daude hizkuntza- eta hizketa-teknologiak baliatzen dituzten tresnak eta zerbitzuak: laguntzaile birtualak, bozgorailu adimendunak, itzultzaile automatikoak… Teknologia horiek garatzeko, baliabideak behar dira, baina ez bakarrik ekonomikoak; bereziki, sistemak entrenatzeko hizkuntza-baliabideak dira guztiz-guztiz beharrezko: audio-grabazioak, elkarrizketen adibideak, itzulpenak… Beste hizkuntza hedatuago batzuetan baino urriagoak dira euskaran, eta, horregatik, berriki abiatutako ekimen batzuek erakusten duten bezala, baliabideok sortzeko, crowdsourcing-era jotzen ari gara azkenaldian. Anglizismo hotsandiko horren atzean, finean, gure artean hain errotua dagoen auzolana besterik ez dago; auzolan digitala, kasu honetan.

Txinako bi lekutan tigre eltxoa ia desagerraraztea lortu dute, bakterio bat eta emeak antzutzeko teknika bat erabilita. Nature aldizkarian eman dute horren berri.

Aurkikuntza garrantzitsua litzateke, baina zalantzak eragin ditu adituen artean

Argiaren propietate batzuk aspalditik ezagutzen eta kontrolatzen dituzte zientzialariek, eta aplikazio ugaritan dira erabilgarriak: intentsitatea, uhin-maiztasuna… Orain, beste propietate bat ere kontrola dezaketela frogatu dute: bihurdura. Salamancako (Espainia) eta Colorado Boulder (AEB) unibertsitateetako ikertzaileek egin dute lan hori, eta Science aldizkarian eman dute emaitzen berri.

NASAren Curiosity ibilgailuak orain arteko metano-kontzertraziorik handiena neurtu du, SAM tresnaren laser-espektrometroaren bitartez: 21 ppbv. Curiosityk sarritan detektatu du metanoa; neurketa horietan oinarrituta, badirudi kontzentrazioa handitu eta txikitu egiten dela, denboraldika. Tarteka, ezohiko kontzentrazioak ere neurtu ditu, baina oraindik ez dakite zenbat irauten duten eta aldizkakoak ote diren, ala salbuespenak.